بدى و در آنچه تعلّق به اسباب آن دارد به جا آورده شود . امّا به دل اين است كه گناه خود را با تضرّع و زارى در پيشگاه خداوند و درخواست عفو و آمرزش از او بزدايد و مانند بنده‌اى گريزان در برابر او اظهار ذلّت و خوارى كند و با نقصان تكبّر در ميان مردم ذلّت و حقارت خود را بر آنان ظاهر سازد و دليلى ندارد كه بنده گريزان گنهكار بر ديگر بندگان خدا تكبّر ورزد . همچنين بايد در دل طالب خير و خوبى براى مسلمانان بوده و عازم بر اداى طاعات الهى باشد . زدودن گناه به زبان آن است كه به ظلم خود اعتراف و از درگاه خداوند طلب آمرزش كند و بگويد : ربّ ظلمت نفسى و عملت سوء فاغفر لى ذنوبى ، و نيز چنان كه در كتاب دعوات و اذكار آورده‌ايم انواع استغفار را بسيار بگويد . زدودن كار بدى به جوارح عبارت از اداى طاعات و انواع عبادات و صدقات است . اخبار گوياى اين است كه هر گاه گنهكار پس از ارتكاب گناه هشت چيز را به عمل آورد اميد آن است كه گناهش بخشوده شود . از آنها چهار چيز از اعمال دل است كه عبارتند از توبه يا عزم بر توبه ، حبّ دست كشيدن از گناه ، بيم عذاب ، اميد آمرزش و چهار چيز از اعمال جوارح مىباشد : اين كه در عقب گناه دو ركعت نماز گزارد پس از آن هفتاد بار استغفار كند و صد بار بگويد : سبحان اللّه العظيم و بحمده ، سپس صدقه‌اى بدهد و بعد از آن يك روز روزه بگيرد . در برخى اخبار آمده است كه : وضو را كامل بگيرد و به مسجد درآيد و دو ركعت نماز بگزارد . در بعضى ديگر ذكر شده : چهار ركعت نماز بگزارد « 30 » ، در حديثى است كه : « هر گاه گناهى مرتكب شدى حسنه‌اى به جا آور تا آن را محو كند نهان به نهان و آشكار به آشكار . » « 31 » از اين رو گفته‌اند : صدقهء پنهان گناهان شب و صدقهء آشكار گناهان روز را محو مىكند . و نيز در اخبار آمده است كه : مردى به پيامبر خدا ( ص ) عرض كرد : من در مورد زنى تلاش كردم و از همه چيز آن جز جماع برخوردار شدم حكم خدا را بر من جارى فرما . پيامبر خدا ( ص ) فرمود : « آيا نماز

--> ( 30 ) مسند احمد از حديث ابو الدّار كه گفته است : از پيامبر خدا ( ص ) شنيدم كه مىفرمود : « كسى كه وضو بگيرد و آن را نيكو انجام دهد سپس برخيزد و دو ركعت - يا چهار ركعت - ( ترديدى از راوى است ) نماز بگزارد ، و ركوع و خشوع آن را نيكو به جا آورد پس از آن از خداوند طلب آمرزش كند آمرزيده مىشود » ، مجمع الزّوائد ، ج 10 ، ص 201 . ( 31 ) الزهد احمد از عطار مرسل با سندى ضعيف ، الجامع الصيفه .